| |||||||
|
|
'Barbaarsche landgenoten, gij hebt den tol betaald' Dordrecht staat nog een paar weken bol van Calvijn, de 17de eeuwse hervormer. Niet dat de man ooit in Dordt is geweest. Al die Dordtse aandacht komt alleen maar omdat hier in de stad in 1618/19 de Nationale Synode werd gehouden. Aan die synode zelf herinnert niets meer in de stad. Het gebouw waarin de vergadering werd gehouden, is afgebroken. De sloop werd in die tijd al hevig bekritiseerd: 'barbaren' werden de stadsbestuurders genoemd. Maar daar trokken ze zich als gebruikelijk niets van aan. De Kloveniersdoelen, waarin de synode werd gehouden, werd begin 16de eeuw gebouwd en stond in de Doelstraat bij het Stek. Het gebouw was bedoeld als onderkomen voor het Sint-Sebastiaansgilde, een van de Dordtse schutterijen. Oorspronkelijk schoten de leden van dit gilde met handbogen, later werd overgestapt op kloveniers, een soort geweren; vandaar de naam. Heldendaden hebben de Kloveniers nooit verricht. Ze hielden zich bezig met wat schietoefeningen, maar hoofdzakelijk met het aanrichten van slemppartijen, drinkgelagen en copieuze maaltijden.
Van 1609 tot 1621 was er een bestand in de Tachtigjarige Oorlog die toen al zo'n dertig jaar aan de gang was. Naar goed vaderlands gebruik werd deze gevechtspauze niet gebruikt om het land weer op orde te brengen, maar vooral om onderling te bakkeleien over godsdienstige en politieke kwesties. Om die godsdiensttwisten op te lossen werd in 1618 een kerkvergadering belegd. Deze Nationale Synode, met 26 buitenlandse afgevaardigden, was van groot belang voor de gereformeerde/hervormde kerk en zelfs voor de politiek in Europa. Er werden 180 zittingen gehouden, maar medelijden hoeft u toch niet te hebben met de noeste vergaderaars. Ondanks de benarde tijden namen de heren het er goed van. De synode kostte maar liefst 300.000 gulden en dat geld werd echt niet alleen besteed aan vergaderingen.
De Kloveniersdoelen werd door de synode beroemd, maar een goede bestemming was er daarna niet voor. Het werd een herberg met, net als in de tijd van de schutters, allerlei uitspattingen, danspartijen, toneelvoorstellingen en later met publieke verkopingen en gymnastische oefeningen. Half 19de eeuw moest er in Dordrecht een nieuwe rijksgevangenis komen. Er was een plan voor een nieuw cachot op de Stadsweide, het huidige Beverwijcksplein, maar uiteindelijk werd toch gekozen de gevangenis dichter bij de rechtbank te bouwen. In april 1856 werd besloten om de beroemde Kloveniersdoelen aan te kopen. Dordrecht kocht het gebouw en de grond voor 15.000 gulden, mét de belofte om het restantje schutters, 19 in totaal, een andere vergaderruimte te bezorgen. De gemeenteraad hield zich niet bezig met iets banaals als de culturele en bouwkundige waarde van het gebouw; wél met de centjes. Want hoewel het rijk beloofd had dat Dordt geen verlies zou lijden op de aankoop, was de transactie een hachelijke kwestie. Er werd zelfs vol trots in de raad gemeld dat de gekapte bomen 27 gulden en 71 cent hadden opgebracht. De aankoop en de sloop werden zelfs zonder te stemmen aangenomen; iedereen was het er mee eens. Dat er een gebouw verloren ging dat voor de Nederlandse geschiedenis van bijzonder belang was en dat bouwkundig gezien zijn weerga benoorden de Moerdijk nauwelijks vond (historicus C.J.P. Lips later in 1974) deerde de bestuurders niet.
Toch besefte de heren wel degelijk dat ze met de sloop een historische en bouwkundige schanddaad begingen. Daarom lieten ze het gebouw eerst nog helemaal tekenen door Jan Rutten, zodat er voor het nageslacht toch nog iets bewaard zou blijven. De gewone burgers protesteerden hevig tegen de sloop, maar in die tijd werd er al helemaal niet geluisterd naar de gewone man. Ook een gedicht van de schilder C.W. van Rije haalde niets uit: Gegroet gij grijs gebouw, dat ja vier eeuwen telde Maar langer niet, o neen, niet langer duren zal Gegroet! Uw ondergang zal 'k lang vooruit voorspellen Uw haast gesloopte kruin geen spoor meer laten zal Genoeg! wat eens uw muur, wat eens uw wulf omsloten Wordt door geen echo zelfs... of vruchteloos herhaald Een nieuw ontaard geslacht, barbaarsche landgenoten Spant ongevoelig saam: gij hebt den tol betaald. Archivaris J.L. van Dalen vatte de sloop zestig jaar later kernachtig samen: " ... de sloop van het merkwaardige gebouw dat wegens zijn historie voor ondergang behoed had behooren te zijn, maar door de kortzichtigheid der toenmalige regenten aan den sloper werd overgeleverd, om het Rijk aan
Van de Kloveniersdoelen is niet veel bewaard gebleven: wat schilderijen en tekeningen, en een paar bouwfragmenten. De schouw uit het gebouw en wat beeldhouwwerk zijn nu in Museum Van Gijn. Een torentje werd verplaatst naar het kasteeltje Crabbehof. De gevangenis die voor de afbraak van de Kloveniersdoelen zorgde, hield het een kleine honderd jaar vol maar ging toch ook tegen de vlakte om plaats te maken voor een ook lelijke zijgevel van de nieuwe rechtbank. Een paar weken geleden werd op de hoek van Doelstraat en het Stek na al die jaren een bord onthuld waarop wordt aangegeven dat daar in de Kloveniersdoelen de Nationale Synode werd gehouden. Een beetje magertjes voor zo'n belangrijke gebeurtenis, maar toch beter dan niets. |
'OVERIGE BESTEMMINGEN' stond in graniet gehakt boven de brievenbus van 't oude postkantoor, dat was van baksteen en bekroond met torens die eens een architect verzon omdat een metselaar dat kon. Nu hebben wij het PTT-gebouw van parelgrijs beton ontworpen door het Cemsto-hoofdkantoor, en boven de metalen brievengleuf is een rood plastic bandje vastgeplakt waarin een ambtenaar met lettertang dit tekstje heeft geperst: OVERIGE BESTEMMING Zo heeft een ieder toch zijn remming.
|
|||||
