|
De Voorstraat in 1910
Nieuw in Dordt Eigen-Aardig: De Foto. Af en toe zal Eigen-Aardig een foto uit Dordrecht publiceren. En dan natuurlijk niet het obligate tekstje-foto-tekstje. In De Foto zullen we het voornamelijk hebben over de mensen op de foto: wat deden zij, waar gingen zij naar toe, waarom waren ze daar, wat voor kleding droegen zij? Dankzij digitale technieken kunnen details uit een foto worden gehaald. Dat gaat soms ten koste van de kwaliteit van de afbeelding, maar er komt een schat aan details naar voren. Vandaag een 100 jaar oud tafereeltje op Voorstraat-West.
De foto is gemaakt rond 1910, op warme, zonnige zomerdag. De winkeliers aan de noordkant van de straat, met de etalages in de zon, hebben de markiezen neergelaten. Het is een feestelijk gezicht, al die gekleurde zonneschermen. Om een betere foto te krijgen, heeft de fotograaf (de beroemde H.J. Tollens?) even gewacht tot de zon achter een wolk is verdwenen; er zijn nauwelijks schaduwen te zien.
De fotograaf trekt niet veel bekijks. Merkwaardig, want als een fotograaf zijn zware statief uitklapt en met de grote platencamera aan de gang gaat, veroorzaakt dat steevast opschudding. Vooral de lieve jeugd gaat dan meestal gekke bekken trekkend op de foto. In dit geval heeft bijna niemand oog voor het geheimzinnige fotowerk onder de zwarte doek.
Alleen uiterst rechts kijkt een jongen naar de fotograaf. De knaap, een jaar of 15, de sigaret nochalant bungelend in een mondhoek, staat voor de winkel in koloniale waren van H.N. Linders. Op de ruit is te lezen dat er Van Houten's Cacao gekocht kan worden en thee. Verder zal Linders er koffie en tabak aan de vrouw gebracht hebben, en kandij, suiker, rijst, vermicelli, blauwsel, cichorei, kaneel, saffraan, stroop, azijn, chocolade, Goudse pijpen en zuidvruchten. Het moet aan de Voorstraat geroken hebben naar verre Oosterse streken. Een paar jaar eerder, in 1895, is het pand gebouwd. De eerstesteen (ook anno 2009 nog zichtbaar) is als een wit blokje rechts van de jongen te zien. De familie Linders pakt het later groots aan en sticht het grootwarenhuis Kofa/Linders in de Raamstraat bij het Bagijnhof.
Paardenvijgen
De vrouwen in het midden hebben de paardenvijgen op straat kunnen ontwijken. Ook zij hebben weinig aandacht voor de fotograaf, al houdt de middelste vrouw hem, al pratend, wel in de gaten. Aan de kleding te zien, zijn het dienstbodes. Veel Dordtse families hebben een inwonende dienstbode, of een meisje voor halve of hele dagen. En niet alleen rijke families, ook gewone. Het huis met de vlaggenstok rechts, is de slagerij van Cornelis en Cornelia van Twist. Zij hebben altijd meisjes als hulp in huis. De meisjes komen uit de nog landelijke, vaak armelijke omgeving van Dordrecht en proberen in de stad wat te verdienen en tegelijkertijd het huishoudvak onder de knie te krijgen. In en paar jaar tijd heeft Van Twist zes dienstbodes: Lijntje Boertje uit Puttershoek, Heiltje van der Tak uit Woudrichem, Neeltje Goud en haar zus Pieternella uit Dubbeldam, Marigje de Klerk uit Maasdam en Adriana van de Graaf, ook uit Dubbeldam.
Aan de gevel van de slagerij hangt een groot uithangbord, dat lijkt op dat van een hofleverancier, maar het zal stellig iets anders voorstellen. Voor de deur de onvermijdelijke fiets van de slagersjongen. Vlees wordt nog, ongekoeld, in de rieten mand op de fiets thuisbezorgd.
Tussen van Twist en Linders verkoopt apotheker D. Vogelzang Czn. zijn pillen, poeders en drankjes. 'Apotheek', staat er boven de etalage.
Matrozenpakjes
Ook de kinderen aan de overkant hebben geen enkele aandacht voor de fotograaf. Moeten zij haastig naar school? Het lijkt er op dat twee groepjes elkaar tegenkomen. De mode van die tijd is blijkbaar een matrozenpakje, met pet. Drie kinderen dragen dat soort pakjes. Trouwens, petten zijn helemaal in. Alle kinderen hebben een hoofddeksel.
En wat ligt er in de etalage dat de oudere man en vrouw zo geconcentreerd naar binnen doet kijken? Hier is de blikslagerij en winkel van Arie Bouman gevestigd, met een assortiment van huishoudelijke artikelen en gereedschappen.
Een winkel verder staat een jongen tegen de pui geleund, te kijken naar de andere kinderen. In de deuropening, nauwelijks zichtbaar, waarschijnlijk H.A. Loos, een kleermaker. Diens vader woont boven de winkel en is opzichter in een guanofabriek, vermoedelijk Albatros in Zwijndrecht. Guano is zeevogelpoep dat als mest wordt gebruikten ook dienst als basis voor springstof. Guano wordt met grote zeilschepen uit Chili aangevoerd.
Zomaar een vrij willekeurig straattafereeltje rond 1910. Met gewone mensen. Heeft u ook een aardige straatfoto met veel mensen en kunt u daar wat over vertellen? Dordt Eigen-Aardig houdt zich aanbevolen.
|
'OVERIGE BESTEMMINGEN'
stond in graniet gehakt
boven de brievenbus
van 't oude postkantoor,
dat was van baksteen
en bekroond met torens
die eens een architect verzon
omdat een metselaar dat kon.
Nu hebben wij het PTT-gebouw
van parelgrijs beton
ontworpen door het Cemsto-hoofdkantoor,
en boven de metalen brievengleuf
is een rood plastic bandje vastgeplakt
waarin een ambtenaar met lettertang
dit tekstje heeft geperst:
OVERIGE BESTEMMING
Zo heeft een ieder toch zijn remming.
Jan Eijkelboom
De kikvors van het postkantoor
ik ben de kikvors van het oude postkantoor
vanonder de klok zat ik jarenlang te waken
kwaakte mee in het vrolijke duivenkoor
dat moest als kikvors van het oude postkantoor
door sloop ging ik met het postkantoor teloor
dus voor niemendal heb ik daar zitten kwaken
ik ben de kikvors van het oude postkantoor
onder de klok heb ik jarenlang zitten waken
Wim Jilleba
|
|
