header2 (20K)





Foto: sfeer in de Grotekerksbuurt

Af en toe beschrijft Dordt Eigen-Aardig een foto uit het oude Dordrecht. Natuurlijk niet het obligate tekstje-foto-tekstje, maar de mensen op de foto staan centraal: wat deden zij, waar gingen zij naar toe, waarom waren ze daar? Dankzij digitale technieken kunnen details uit een foto worden gehaald. Dat gaat soms ten koste van de kwaliteit van de afbeelding, maar er komt een schat aan details naar voren. Vandaag de Grotekerksbuurt omstreeks 1900.

SAAI
Tegenwoordig is de Grotekerksbuurt misschien wel de saaiste straat in de Dordtse binnenstad. We hebben het dan niet over de gebouwen die er staan. De meeste zijn het aankijken meer dan waard. Nee, we hebben het over de sfeer in de straat. Er is geen leven meer. De straat is geen doorgaande route en is geen logische verbinding meer tussen winkels en havens. Nauwelijks fietsers en zelfs amper voetgangers, Alleen een stadsbus davert af en toe door de Grotekerksbuurt. Dat is zo'n beetje het hoogtepunt van de dag. Verder is het er een doods, sfeerloos pollergebied.

grotekerksbuurt (57K)
Vroeger zat er wel leven in de straat. Dat bewijst de foto van rond 1900. Rechts, net niet zichtbaar, was het Sint-Jacobsgesticht, zoals het tehuis voor oude vrouwen in die tijd werd genoemd. De katholieke instelling stond onder leiding van moeder-overste Koevoet. Van oudsher (vanaf de 15de eeuw) was dit het Sint-Jacobsgasthuis dat speciaal bedoeld was voor pelgrims naar Santiago de Compostella.
In de straat waren verder wat stukadoorsbedrijfjes, van onder andere Wouters. Diens huis, zijn naam stond pontificaal op de voorgevel, werd een tiental jaren geleden zinloos afgebroken om plaats te maken voor een modern woonhuis waar nu burgemeester Bandell woont. Er was een boekbinderij, op de hoek van de Manhuisstraat. Die bedrijfsbezigheid staat tegenwoordig weer mooi op de gevel. Hulde daarvoor. Het kantoor van de staatsloterij was in de Grotekerksbuurt gevestigd en loodgieter Van Leen maakte er reclame dat hij gespecialiseerd was in het aanleggen van een hogedrukwaterleiding. Die nieuwigheid (water uit de kraan) betekende voor loodgieters aardig wat werk.
Verder was er een smederij, musicus en muziekleraar Wildeman zorgde er voor wat geluidsoverlast, brood- en beschuitbakker Hijbeek liet de Grotekerksbuurt 's morgens lekker ruiken en er was zelfs een gymnastieklokaal. Sport was in die tijd vaak nog particulier initiatief. Maar gymleraar J. Tuinenburg kon alleen van het rekken en strekken niet bestaan. Hij was ook nog rijwielhandelaar.
Om het straatbeeld compleet te maken: een paar kroegen, een borstelmaker, photograaf M. Weinberg deed er gehemzinnige dingen onder de zwarte doek, een tweetal spekslagerijen, broodbakkers en G.H. Goudoever de Jongh oefende er het boeiende vak van spuitwaterfabrikant uit. Een levendige straat. Ook het sociale aspect was aanwezig. Het Sint-Jacobsgesticht is al genoemd, maar ook de Nederlandsche Werkliedenbond met de wonderschone naam "Vooruitgang door beschaving" was in de straat gevestigd, evenals Meisjeschool Muhring en de Vereeniging tot Landverhuizing.

OF-01604_soldaat (42K)
Op de foto loopt rechts een soldaat. Dordrecht was garnizoensstad voor de pontonniers en her en der in de stad waren gebouwen van deze militaire bruggenbouwers. Misschien was hij op weg van de kazerne aan de Buitenwalevest naar het Kromhout waar in de onlangs ook al afgebroken houten loods allerlei brugdelen lagen. Maar het kan ook zijn dat hij in het militair tehuis was geweest, dat in de Grotekerksbuurt was gevestigd. De militairen zorgden ook voor levendigheid in de straat. Achter de soldaat staat een handkar beladen met riet. Waarschijnlijk niet voor een mandenvlechter maar voor stucadoor Döbken die zijn bedrijf in de twee rechtse panden had. Stukadoors en riet zijn geen vreemde combinatie. Riet werd gebruikt als basis voor bijvoorbeeld stucplafonds.
OF-01604-hondenkar2 (10K)


HONDENKAR
In het midden een man met hondenkar en twee honden. Het zal geen bakkerskar geweest zijn, de kar is open. Aan het afschuwelijke leven dat veel trekhonden hadden, werd in 1911 wat gedaan door de Trekhondenwet. Pas vanaf 1963 (!) was het verboden trekhonden te gebruiken.
OF-01604-2_groentevrouw (37K)
In het midden een vrouw, zittend tussen een aantal manden. Vermoedelijk verkocht zij groente. Bij haar op de grond ligt wat afval. Boontjes? De Groenmarkt (vandaar de naam) en in mindere mate de Grotekerksbuurt waren eeuwenlang het domein van groentevrouwen. Van acht tot één verkochten vrouwen uit Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht er hun groenten Aan een juk werden manden vol groente als wortelen, peen, ajuin, rapen, kolen, komkommers, en sla over het Zwijndrechts veer vervoerd. De vrouwen waren ware acrobaten om zo veel mogelijk manden te kunnen vervoeren. Op de veerpont moest voor een mand die op het dek stond twee cent worden betaald, net zoveel als voor een persoon. De zuinige vrouwen pasten er wel voor een mand op het dek te zetten en bepakt als lastezels maakten ze de overtocht van Zwijndrecht naar Dordrecht. Achter de zittende groentevrouw vrouw loopt een vrouw met juk en manden Door de mobilisatietijd in 1914/18 verdween de detailhandel in groente op straat. Sinds 1890 waren groentewinkels in opkomst. Die worden tegenwoordig door concurrentie van supermarkten weer gesloten. In de binnenstad is zelfs geen enkele groentewinkel meer.





'OVERIGE BESTEMMINGEN'
stond in graniet gehakt
boven de brievenbus
van 't oude postkantoor,
dat was van baksteen
en bekroond met torens
die eens een architect verzon
omdat een metselaar dat kon.

Nu hebben wij het PTT-gebouw
van parelgrijs beton
ontworpen door het Cemsto-hoofdkantoor,
en boven de metalen brievengleuf
is een rood plastic bandje vastgeplakt
waarin een ambtenaar met lettertang
dit tekstje heeft geperst:
OVERIGE BESTEMMING

Zo heeft een ieder toch zijn remming.

Jan Eijkelboom


De kikvors van het postkantoor

ik ben de kikvors van het oude postkantoor
vanonder de klok zat ik jarenlang te waken
kwaakte mee in het vrolijke duivenkoor
dat moest als kikvors van het oude postkantoor
door sloop ging ik met het postkantoor teloor
dus voor niemendal heb ik daar zitten kwaken
ik ben de kikvors van het oude postkantoor
onder de klok heb ik jarenlang zitten waken


Wim Jilleba




[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]