header2 (20K)





Het postkantoor aan het Bagijnhof

Vraag maar aan een Dordtenaar welk gebouw niet gesloopt had mogen worden. Tien tegen één dat dan het postkantoor wordt genoemd. Zelfs na dertig jaar wordt nog steeds getreurd over de het verdwijnen van het typische bouwwerk aan het Bagijnhof.


Was het postkantoor dan zo'n bijzonder pand? Het nam een groot deel van de zuidwestelijke wand van het Bagijnhof in, een van dé winkelstraten van Dordrecht. Het was ook karakteristiek, met de twee torentjes op de hoek van de schuine ingang. En misschien was het juist de hoge, imposante hal van gele baksteen, met de houten schrijftafels in het midden, die een onuitwisbare indruk op veel Dordtenaren maakte.
Over het postkantoor gaan tal van verhalen. Zo wordt steevast verteld dat het gebouw een ontwerp zou zijn van architect Ed. Cuypers. Maar niet deze
postkantoorkleur-400 (12K)
Het postkantoor omstreeks 1910
beroemde Cuypers tekende het postkantoor, maar rijksbouwmeester D.E.C. Knuttel in 1905. Knuttel, die als grafisch ontwerper ook postzegels ontwierp, verdiepte zich goed in zijn opdracht in Dordrecht. In het gebouw verwerkte hij kenmerken van Dordtse gevels, een renaissance-bouwstijl die bijna alleen in Dordrecht in kleine woonhuizen voorkomt. Met het Dordtse postkantoor ging Knuttel terug in de tijd, tot in de 17de en 18de eeuw. Een architectonisch hoogstandje werd het zeker niet. Ook de Statenschool in de Hofstraat is in deze neo-renaissancestijl gebouwd.

Sloop binnenstad
Rond 1960 begon in Dordrecht de nietsontziende sloop van de binnenstad. Auto's moesten makkelijker tot ver in de binnenstad kunnen komen en daarom werden brede wegen aangelegd, zoals Spuiboulevard en Sarisgang. Tientallen waardevolle panden verdwenen. Een deel van de Spuihaven werd gedempt. Er zouden doorbraken komen langs Het Hof en langs de Groothoofdspoort. Ook het postkantoor moest tegen de vlakte. Het rijk had wel plannen om er een rijksmonument van te maken, maar daar stak de stad snel een stokje voor. Er werd geprotesteerd tegen de sloop en vanuit de bevolking kwamen alternatieve plannen. Mevrouw W.E. Evera-Vermeer probeerde het in 1968. Ze stelde voor om in het gebouw een schouwburg te vestigen, gecombineerd met nieuwbouw. Burgemeester J.J. van der Lee antwoordde in een bits briefje: “Uw suggestie (…) komt kennelijk voort uit een gemis aan kennis van de ruimtelijke mogelijkheden.” Met wat goede wil zou er voor het gebouw wel een nieuwe functie gevonden kunnen worden. In andere steden werden dergelijke gebouwen vaak gebruikt als winkelcentra. In Dordrecht niet. Van der Lee schreef dat het oude postkantoor niet meer in het moderne Dordrecht paste. Een onbegrijpelijke beslissing.

Betonkolos
Op 22 oktober 1975 werd het nieuwe postkantoor aan de Johan de Wittstraat door burgemeester J.H. van Zuuren geopend, een grijze betonkolos ontworpen door de Rijksgebouwendienst. De gemeenteraad werkte razendsnel: zes dagen later werd het bouwplan voor HEMA en C&A goedgekeurd, een kraak-noch-smaak-nieuwbouw van architect D. van Mourik.
sloop01_400 (6K)
De sloop eind december 1975 (foto Boshoven)
De protesten hadden niet mogen baten. Het doek viel voor het oude poskantoor. Het werd liefdeloos gesloopt.
In de nacht voor de opening van de HEMA werd op de gevel gekalkt; Nee, nee en nog eens nee. Om het feestje niet te verstoren werd er driftig geboend, maar de kreet werd niet weggepoetst. Nu, meer dan 30 jaar later, is de tekst nog steeds te lezen, als een eerbetoon aan het postkantoor dat eens op die plek stond.
Het postkantoor mocht dan wel verdwenen zijn, het bleef in het geheugen van Dordtenaren gegrift. De geest van het pand waarde door de stad. Het postkantoor werd voor de een een betreurde herinnering, voor een ander een symbool van het oude, verdwenen Dordt.
Wat voor de sloop niet lukte, gebeurde nu haast vanzelfsprekend: het postkantoor kreeg een alternatieve monumentenstatus, met bijna magische vormen. In discussie werd het vaak aangehaald. Zelfs tijdens de gespreksavond over de bebouwing van de Zuidpolder, verzuchtte een spreker: “ … en het postkantoor hadden ze ook niet af moeten breken”.


Al in 2001 lanceerde grafisch ontwerper/kunstenaar Theun Okkerse het plan om de slagschaduw van het postkantoor in het Bagijnhof aan te brengen. Gewoon een leuk en lief plan om het postkantoor in de herinnering voort te laten leven. Het stadsbestuur was niet gecharmeerd van het idee van Okkerse, maar de Dordtse bevolking heeft nooit de kans gehad er over te oordelen. Daarom deze website. Wat vindt u: kan het postkantoor weer als schaduw terug komen in de stad?
'OVERIGE BESTEMMINGEN'
stond in graniet gehakt
boven de brievenbus
van 't oude postkantoor,
dat was van baksteen
en bekroond met torens
die eens een architect verzon
omdat een metselaar dat kon.

Nu hebben wij het PTT-gebouw
van parelgrijs beton
ontworpen door het Cemsto-hoofdkantoor,
en boven de metalen brievengleuf
is een rood plastic bandje vastgeplakt
waarin een ambtenaar met lettertang
dit tekstje heeft geperst:
OVERIGE BESTEMMING

Zo heeft een ieder toch zijn remming.

Jan Eijkelboom


De kikvors van het postkantoor

ik ben de kikvors van het oude postkantoor vanonder de klok zat ik jarenlang te waken kwaakte mee in het vrolijke duivenkoor dat moest als kikvors van het oude postkantoor door sloop ging ik met het postkantoor teloor dus voor niemendal heb ik daar zitten kwaken ik ben de kikvors van het oude postkantoor onder de klok heb ik jarenlang zitten waken

Wim Jilleba




[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]